कलियुग सन्देश पत्रिका पिडिएफमा पढ्नुहोस

‘उपन्यास अखबारमा छापिने समाचारमात्र नबनोस् भनेर श्वैरकल्पना रोजेँ’

SHARE:

३० असोज, पोखरा । नेपाली साहित्यको राजमार्गमा पोखराबाट उपन्यास लेखनको इतिहासमा कान्छा अर्थात पछिल्लो उपन्यासकारका रुपमा दीपक पराजुली आएका छन् । २०११ सालमा मुक्तिनाथ शर्माको ‘को अछुत ?’ मार्फत उपन्यास लेखनको थालनी भएको पोखराको औपन्यासिक इतिहास पराजलीको ‘मिथ्या’सम्म आइपुगेको छ ।

आख्यान तथा गैरआख्यानमा समेत कलम चलाउने पराजुलीको उपन्यास ‘मिथ्या’ शुक्रबार पोखरामा लोकार्पण भएको हो । पोखरेली साहित्यमा क्रियाशील पराजुलीले पूर्वीय चिन्तन, कथावाचन पद्धतिलाई प्रयोग गरेर मिथ्या जगतलाई उपन्यासको विषयवस्तु बनाएका छन् ।

यसअघि पोखराबाटै ‘राज्यको अन्त्य होस्’ किताब प्रकाशन गरिसकेको भए पनि बुकहिल प्रकाशन गृहबाट निकालिएको यो उपन्यासलाई पहिलो भनिएको छ । प्रस्तुत छ, लेखक पराजुलीसँग मिथ्या उपन्यासका सन्दर्भमा अनलाइनखबरले गरेको कुराकानीः

तपाईंले उपन्यासमा पस्केको कसको कथा हो ? त्यो कति सत्य नजिक, कति मिथ्या हो ?

यो स्वैरकाल्पनिक उपन्यास हो । यो कुनै खास स्थान वा व्यक्तिको कथा नभई समग्र मानव चेतनाको कथा हो । यसमा घटना वा पात्र केवल निमित्त हुन् । कथालाई मानवीय व्यवहारका अनेक आयामाले लिड गरेको छ । न त यो पुरै मिथ्या हो न सत्य ।

मिथ्या उपन्यासको अवधारणा निर्माण गर्ने कुनै घटना थियो ? अब यो लेख्नैपर्छ भन्ने झिल्को दिमागमा कसरी छि¥यो, त्यसले कति समय लखेट्यो ? लेख्न कति समय लाग्यो ?

त्यस्तो कुनै आकस्मिक घटनाबाट प्रेरित भएर यो उपन्यास रचिएको होइन । जस्तो धेरै लेखकले भन्ने सुनाउने गर्दछन् । पहिल्यैदेखि पूर्वीय चिन्तन, कथावाचन पद्धतिलाई प्रयोग गरी लेखौँ भन्ने मनसायले लेखेको हुँ । किनभने म त्यही स्कुलिङबाट हुर्केको मान्छे हुँ । त्यसमा मलाई सुविधा छ । त्यही विषयलाई पस्कने हुटहुटीले मलाई लेख्न प्रेरित ग¥यो । त्यसैले उपन्यासको आधार त्यसैले निर्माण गरेको हो । यो उपन्यास तयार पार्न मलाई तीन वर्ष लाग्यो ।

जुन कथावस्तुलाई मिथ्यामा उतार्नुभएको, यही कथालाई उपन्यास बनाउनुपर्छ भनेर किन लाग्यो ? मिथ्या पाठकले किन पढ्नु पर्छ ?

सुरुमा मैले एउटा कथा नै लेखेको थिएँ । तर जुन कुरा म अभिव्यक्त गर्न चाहन्थेँ त्यसका लागि एउटा फराकिलो कित्ता आवश्यक थियो । त्यसैले उपन्यास नै रोजेँ । पाठकले यसकारण नै मिथ्या पढ्नुपर्छ भनेर म दाबी गर्दिनँ । पाठकले आफ्नो रुचिअनुसार पढ्ने हो । पाठकको छनोट गर्ने अधिकार र रुचिलाई लेखकले सम्मान गर्नुपर्छ ।

उपन्यासमा कथा कथ्ने शैलीहरु धेरै छन् । तर, तपाईंले श्वैरकल्पना नै किन रोज्नुभयो ?

मेरो उपन्यास अखबारको विविध शीर्षकमा छापिने समाचार नबोस् भन्ने कामनाले श्वैर कल्पनालाई रोजेँ । भविष्यमा अन्य शैलीहरुको प्रयोग गर्ने नै छु ।

तपाईँले अचेलका उपन्यासहरु अखबारमा छापिने समाचारजस्ता छन् भन्न खोज्नुभएको हो ?

सबै होइन । त्यसप्रकारका उपन्यासहरु पनि आए भनेर समीक्षक÷समालोचकहरुले नै भनेका छन् । मैले त्यही कुरालाई उद्धृत मात्र गरेको हुँ ।

पोखरेलीले यहाँको पहिलो उपन्यासका रुपमा ‘राज्यको अन्त्य होस्’ उपन्यास पढेका थिए । तर, तपाईंले मिथ्यालाई पहिलो उपन्यास भन्नुभयो । तपाईंले आफ्नै पहिलो कृतिलाई अपनत्व नलिएको कि प्रकाशन गृहको चलाखी ?

त्यो लघु उपन्यास थियो । यसमा एउटा रोचक प्रसंग पनि जोडिएको छ । त्यो पछि कुनै बेला संस्मरण लेखेरै बताउन उपयुक्त होला भन्ठानेको छु । उत्तरको लागि केही समय धैर्य गर्नुपर्ने भयो ।

मिथ्यालाई विमोचनमा पोखरेलीको उपन्यास भन्नुभएको थियो । पोखरामा नै यो उपन्यास कहाँनेर उभिन्छ ?

स्रोतका कारण भनेको हुँ । मैले जे जति पाएँ, त्यो सबै पोखराले दिएको हो । पोखरा मेरो प्रेरणा र ऊर्जाको स्रोत हो । कसलाई कहाँ उभ्याउने भन्ने कुरा मर्मज्ञ पाठकहरुको जिम्मामा पर्छ । मैले त आफ्नो तर्फबाट प्रयास मात्रै गर्ने हो ।

उपन्यास प्रकाशन हुने भनिएको २ वर्षमा बल्ल बजारमा आएको छ । लेखनको पृष्ठभूमि र विषय ‘मिथ्या’ नै रोज्नुको अन्तरकथा के हो ?

१८ महिना जति ढिलो गरी प्रकाशित भएको हो । ढिला हुनुको मुख्य कारण त कोरोना महामारी नै हो । मिथ्या नै किन रोजेको भन्ने सवालमा म के भन्छु भने हामीले धेरै झुठा कुराहरुलाई सत्य मानेका हुन्छौँ । हामीले अभिव्यक्त गर्ने विचार, निर्णय र व्यवहार दाबी गरेजस्तो सत्य हुँदैनन् र सत्य कोही पनि मान्न तयार छैन । हामीले गर्ने गरेको विश्वासमा एकपटक अविश्वास गरी हेर्न जरुरी छ । तर त्यसको लागि ठूलो आँट चाहिएला । त्यो आँट मैले पनि गर्न सकेको छैन ।

जस्तो तपाईँको उमेर अनुसार त प्रेम कथा लेखेको भए पनि हुन्थ्यो नि किन त्यो विषय रोज्नु भएन ?

हुन त मिथ्यामा पनि प्रेमका बारेमा केही प्रसंग छन् । तर मलाई के लाग्छ भने प्रेम सर्वथा मिथ्या अवधारणा हो । कवि कलाकारले त भन्ने नै भए तर अचेल त पण्डित महात्मादेखि लिएर सबै खाले विदुषकहरुले प्रेमलाई ग्लोरिफाइ गरेको देख्छु । प्रेमको नाउँमा दुनियाँले दुनियाँलाई वेबकुफ मात्रै बनाइरहेका छन् ।

भनेपछि तपाईँ प्रेममा विश्वास गर्नुहुन्न ?

गर्दिनँ । खासमा जसलाई प्रेम भनेर व्याख्या गरिएको छ । त्यो मोह हो । जीवनमा मोह हुन्छ । मोह सत्य हो, प्रेम मिथ्या हो । यहाँ कृष्णलाई समेत प्रेमको प्रतीक भनेर जबर्जस्ती उपमा भिराइएरको छ । बोल्नुभन्दा अघि भागवत गीता राम्ररी पढे हुने हो ।

नेपाली साहित्यमा ‘ग्रुपिजम’ मौलाउँदै गएको भन्ने आरोप छ । बजारको हल्लाले पाठकलाई धोका दिइरहेको पछिल्लो समय गुनासो पनि सुनिँदै आएको छ । एउटा लेखकलाई किताबबाटै आम पाठकसम्म पुग्न कत्तिको सजिलो छ ?

लोकतन्त्रमा ग्रुपिजम हुनु स्वभाविक छ । फेरि यो खुला बजारमा कसैले कसैलाई निषेध गर्छु भन्नु मूर्खता त मात्रै हो । बजारको चरित्र यस्तै हुन्छ । हल्ला भनेको बजारको आत्मा हो । त्यो नभए त बजार मूर्दा बराबर हुन्छ । पाठकलाई यो ठूलो चुनौति बनेको छ । तर, यो चुनौतिलाई पाठकले स्वीकार गर्न सक्नुपर्छ । किताबबाट मात्रै सिधै आम पाठकसम्म पुग्न बढी समय लाग्ने भएर होला अन्य साधनको प्रयोग गर्नु परेको । सत्य कुरा के हो भने ग्रुपिजमले लेखक बनाउँदैन । लेखक बन्नको लागि लेख्नैपर्छ । लेखन नै साध्य हो । ग्रुपलाई साध्य मान्नेले राजनीति गर्ने हो, लेखक बन्ने होइन ।

भनिन्छ, ‘हामीसँग नयाँ कथा छैनन्, कसै न कसैले भनिसकेको छ, कतै न कतै लेखिइसकेको छ । प्रयोग र भन्ने शैलीमात्र फरक हो । त्यसैले नयाँ कृतिमा कहीँ न कहीँ कसैको प्रभाव झल्किने सम्भावना बढी हुन्छ ।’ तपाईंलाई यसबाट मुक्त हुन कत्तिको गाह्रो प¥यो ?

मेरो लेखनमा उल्लेखित घटना, पात्र र परिवेश आदि सामाग्री कुनै कालखण्डका हुनसक्दछन् तर कथा सारविन्दु भनेको वैदान्तिक दृष्टि हो । मैले कुनै मौलिक कथा लेखेँ भनेर दाबी गरेको छैन । समकालीन साहित्य लेखनमा कसैले त्यस्तो दाबी गर्न पनि सक्दैन । मेरो लेखनको आदिस्रोत धर्मशास्त्र, वेदान्त, पुराण आदि नै हो । हालसम्मलाई स्रोतमा मैले मुक्ति चाहेको छैन । बाँकी ढाँचा मात्रै आफ्नो हो भन्छु ।

सुरुमा यहाँले गजल, मुक्तक, गीत, कविताजस्ता विधामा कलम चलाउनुहुन्थ्यो । एउटा नाटक पनि मञ्चनै पनि भयो । किताबचाहिँ बजारमा उपन्यास ल्याउनुभयो । उपन्यास ननिकाली साहित्यकार नबनिने हो ?

मेरो साहित्यिक यात्रा भनेको मुख्य रुपमा आख्यान नै हुनेछ । अन्य विधामा मैले त्यति राम्रो गर्न सक्छु जस्तो लागेन । यो सत्य कुरा हो । मलाई गीत असाध्यै मनपर्छ । तर मैले त्यति राम्रो गीत लेख्छु जस्तो लाग्दैन । मैले त आफ्नो सुविधा अनुसार उपन्यास लेखेको हुँ । मलाई साहित्यकार नभने पनि हुन्छ । साहित्यकारमा दह्रिन उपन्यास नै लेख्नुपर्छ भन्नु मिथ्या कुरा हो ।


COMMENTS

neelambAd

लाइक गरेर मनोबल बढाउनुहोस

Name

ad,40,article,68,bhojpuri,7,carousel,456,english,18,health,51,hindi,46,interview,5,main new,6,main news,1817,n,1,news,5062,newspaper,4,photo,487,rashiphal,50,reccent,11,recent,2510,sports,28,video,8,प्रमुख समाचार,100,राशीफल,2,स्थानीय समाचार,292,
ltr
item
kaliyug sandesh daily । कलियुग सन्देश दैनिक: ‘उपन्यास अखबारमा छापिने समाचारमात्र नबनोस् भनेर श्वैरकल्पना रोजेँ’
‘उपन्यास अखबारमा छापिने समाचारमात्र नबनोस् भनेर श्वैरकल्पना रोजेँ’
kaliyug sandesh daily । कलियुग सन्देश दैनिक
https://www.kaliyugsandesh.com.np/2021/10/blog-post_913.html
https://www.kaliyugsandesh.com.np/
https://www.kaliyugsandesh.com.np/
https://www.kaliyugsandesh.com.np/2021/10/blog-post_913.html
true
3213981365862311693
UTF-8
Loaded All Posts Not found any posts सबै हेर्नुहोस विस्तृतमा पढ्नुहोस जवाफ दिनुहोस् जवाफ रद्द गर्नुहोस Delete By Home PAGES POSTS सबै हेर्नुहोस् सिफारिस गरिएको LABEL समाचार संग्रह SEARCH सबै पोस्ट Not found any post match with your request Back Home Sunday Monday Tuesday Wednesday Thursday Friday Saturday Sun Mon Tue Wed Thu Fri Sat January February March April May June July August September October November December Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec just now 1 minute ago $$1$$ minutes ago 1 hour ago $$1$$ hours ago Yesterday $$1$$ days ago $$1$$ weeks ago more than 5 weeks ago Followers Follow THIS PREMIUM CONTENT IS LOCKED STEP 1: Share to a social network STEP 2: Click the link on your social network Copy All Code Select All Code All codes were copied to your clipboard Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy